Од 3 до 14 јуни, Скопје ќе биде домаќин на фестивал што не се сведува само на уметност. „Викенд на гордоста – Скопје 2025“ ја претвора културата во терен на отпор, архивира, преиспитува, изведува и инсистира на јавност. Овогодишната тема – ЈУГОКВИР – не е носталгичен украс, туку анализа и интервенција. Следниот месец, од 3 до 14 јуни, Скопје ќе биде домаќин на фестивалот „Викенд на гордоста – Скопје 2025“, настан кој веќе го привлекува вниманието со својата кураторска концепција. Под наслов „ЈУГОКВИР“, фестивалот има за цел да ги истражи контрахегемонистичките изрази на родот и сексуалноста во квир (феминистички) изведувачки уметности и социо-културни практики во периодот на и по социјалистичка Југославија. Божидар Доленц; Диско ФВ, 1984; Организиран од Коалиција МАРГИНИ во соработка со ЛГБТИ Центарот за поддршка и други партнери, фестивалот ќе се одвива на неколку значајни културни локации во градот: Музејот на современата уметност (МСУ Скопје), Младинскиот културен центар (МКЦ), КСП Центар-Јадро и Театар Комедија. Оваа географска распространетост укажува на амбицијата фестивалот да допре до широка публика и да создаде дијалог на различни платформи. Тематскиот фокус на „ЈУГОКВИР“ е насочен кон историските нијанси, критичките телесни тактики и афективните реартикулации кои се користеле во квир и квир феминистичките перформативни и кореографски практики. Фестивалот ќе ги анализира овие практики во контекст на пресекот со различни форми на угнетување, вклучувајќи ги хетеронормативноста, патријархатот, етнонационализмот, расизмот, авторитаризмот, државното насилство, религиозното непријателство и неолибералниот капитализам. Овој мултидимензионален пристап ветува комплексна и нијансирана дискусија за улогата на квир идентитетите во пошироките општествени и политички процеси. Марина Гржиниќ; фото: Тоне Стојко; Програмата на фестивалот е структурирана да понуди богат и интензивен културен, теориски и уметнички дискурс, обединувајќи квир, феминистички и антикапиталистички перспективи од постјугословенскиот регион. Фестивалот ќе започне со отворање на изложбата „ПАНК. СУПКУЛТУРА. СОЦИЈАЛИЗАМ. АРХИВИ И ФОТОГРАФИЈА ОД СЛОВЕНИЈА“ во МСУ, курирана од Марина Гржиниќ во соработка со Славчо Димитров. Оваа обемна архивска поставка ќе овозможи ретроспектива на панк и квир културата во Словенија, нудејќи вреден историски контекст за понатамошните дискусии. Програмата ќе продолжи во КСП Јадро со симпозиумот „За квир културата, Балканот, Источна Европа и глобалните транс побуни“, на кој ќе учествуваат релевантни теоретичари, уметници и активисти како Марина Гржиниќ, Тјаша Канцлер, Весна Липоник, Јануш Чех и ДК. ДК, Лајбах, 1987; Овој симпозиум има потенцијал да отвори критички дијалози за спецификите на квир искуствата во регионален и глобален контекст. Фестивалот ќе вклучи и серија на перформанси, вклучувајќи го перформансот на Алма Гачанин „Колку добро се покажа денес / How Well Did You Perform Today“ во МКЦ, вечер на раскажување квир приказни „СРАМОТА!“ во Театар Комедија, танцовиот перформанс на Игор Коруга „Нестабилни другари / Unstable Comrades“ и кореографското соло на Александар Георгиев – Аце „Атрас / Atrás“, обата во МКЦ. Фестивалот ќе заврши со перформансот „Dissolutions“ и отворањето на самостојната изложба на Маја Зечо „Незгодни иднини“ во КСП Центар-Јадро. СРАМОТА! Јана Јакимовска и Румена Бужаровска ќе модерираат квир приказни; Куратор на фестивалот и уредник на теорискиот зборник е Славчо Димитров, а фестивалскиот тим го сочинуваат Стефан Богески, Мања Величковска, Љубомир Фаизов и Наталија Видинска Атанасов. Оваа експертска постава гарантира сериозен и промислен пристап кон темата. „Викенд на гордоста – Скопје 2025“ се чини како настан кој ќе понуди важен простор за критичка рефлексија и афективна солидарност. Со својот фокус на историските и современите квир културни практики, фестивалот поставува значајни прашања за односот помеѓу квир телата и изведбите со политичките процеси, јавниот простор и можностите за градење заедници на отпор. Што всушност прави овој фестивал? Архивира. Се сеќава. Изведува. Комуницира. Не моли за разбирање. Не нуди спектакл, туку содржина. Во Скопје, каде што јавниот простор е често декоративен или партиски окупиран, „ЈугоКвир“ прави нешто што ретко се гледа: култура што се поставува рамноправно со политиката. Скопје Прајд Викенд започна скромно во 2013 година, инициран од Коалицијата „Сексуални и здравствени права на маргинализираните заедници“. Во своите почетоци, фестивалот беше фокусиран на филмски проекции и јавни дискусии — обиди да се создаде простор за ЛГБТ+ луѓето во општество кое ги игнорираше или отфрлаше. Но во 2016 година, под уметничкото раководство на Славчо Димитров, фестивалот доби нова насока. Се префрли фокусот од само преживување кон културна и интелектуална афирмација. Прајд Викенд стана сцена за современа квир уметност, критичка мисла и политички став. Денес, тоа е еден од најрелевантните квир фестивали во регионот, каде уметноста, активизмот и визијата за праведно општество се спојуваат во заеднички простор. Паралелно со растот на фестивалот, во 2019 година беше одржана и првата Прајд парада во Скопје — историски момент за ЛГБТ+ заедницата во Северна Македонија. Парадата не се појави од никаде. Беше резултат на години активизам, организирање и отпор. Денес, таа е годишен симбол на солидарност, гласност и надеж за иднина без страв и дискриминација. Целосната програма на фестивалот ќе биде достапна на нивната Фејсбук страница, а повеќе информации за претходното издание „ЈУГОКВИР“ може да се најдат на овој линк<<<.

независна релевантна култура

Избор од најдобрите фотографии за 2022 година, објавени во TIME Magazine. Слики кои го сменија светогледот...и повеќе. Извор: TIME Magazine, 2022

„Везилка“ на Јана Јакимовска во КИЦ – Скопје: уметнички вез меѓу традицијата и современоста, инспириран од Блаже Конески На 24 септември 2025 година, во 20 часот, во Изложбениот салон „Империјал 2“ при Културно-информативниот центар – Скопје ќе биде отворена новата самостојна изложба на Јана Јакимовска, насловена „Везилка“. Публиката ќе има можност да погледне серија цртежи и слики со кои уметницата ја истражува линијата помеѓу традицијата и современоста, интимното и општественото, женската рака и машката историја. Везот како критичка стратегија Кураторката на изложбата, д-р Ана Франговска, истакнува дека проектот „Везилка“ е осмислен како визуелен и теоретски премостувач: „Со него, Јакимовска се надоврзува врз силната метафора од истоимената песна на Блаже Конески (1955), која годинава одбележува 70 години. Кај Конески, везилката е жената која во конец и игла вплетува историја, идентитет и културна меморија. Кај Јакимовска, таа улога се радикализира – везот станува критичка стратегија, алатка за преиспитување на општествените улоги на жената, за проблематизирање на нејзината видливост, рамноправност и општествена моќ.“ Со тоа, везот излегува од рамката на декоративно-занаетчиска традиција и се трансформира во уметнички јазик со силна социјална и политичка нота. Фото: Инстаграм; Јана Јакимовска е родена во 1981 година во Скопје. Дипломирала (2005) и магистрирала (2009) на сликарскиот оддел на Факултетот за ликовни уметности на УКИМ. Нејзиното творештво се движи низ различни медиуми: сликарство, фотографија, интервенции во јавен простор, инсталации, перформанси, илустрација и графички дизајн. Во последните години, централна тема во нејзината работа е телото и себството – со особен акцент на сексуалноста и општествената позиција на жената. Таа има остварено 23 самостојни изложби во градови како Берлин, Њујорк, Белград, Приштина и Скопје, и учествувала на повеќе од 100 групни изложби во Европа и САД. Добитничка е на неколку награди, меѓу кои и признанието од КИЦ „Константин Мазев – Коце“ за мал формат во 2024 година. Моментално е редовен професор по сликање и сликарски техники на Ликовната академија при Универзитетот „Гоце Делчев“ во Штип. Изложбата „Везилка“ ќе биде достапна за посетители до 4 октомври 2025 година во КИЦ – Скопје.

независна релевантна култура

независна релевантна култура

независна релевантна култура

Секогаш има нешто скоро парадоксално кога голем музички фестивал избира да се претстави во најмирниот, најинтимниот можен амбиент. Охридско лето, фестивал со децениски престиж и сценска тежина, го прави токму тоа: ја носи својата прва оф-програма во Скопје, и ја носи во мрак осветлен само од трепетот на свеќите. На 29 ноември, во големата сала на Македонската филхармонија, камерниот оркестар Профундис ќе ја изведе свечената премиера на оваа нова оф-програма. Концертот е осмислен како искуство што ја нагласува интимноста: илјадници свеќи, едвај доволно да ги нацртаат контурите на инструментите, а сепак доволно да го нагласат секој здив на виолончелото, секое бледо движење на раката што го води лакот. Во јадрото на оваа вечер е еден сосема специфичен пристап кон концертното доживување: минимална светлина, максимална концентрација. Тоа не е само естетски избор. Кога му се дозволува на окото да се одмори, увото станува внимателно, речиси изненадувачки внимателно. А Профундис веќе подолго време функционира токму така: како ансамбл кој ја практикува музиката не како уметничко надвикување, туку како внатрешен дијалог. „Чест е што Охридско лето токму на Профундис му ја довери премиерата на оф-програмата во Скопје,“ вели маестра Ѓурѓица Дашиќ, диригентка која успева да ја води музиката со редок баланс меѓу рационална контрола и искрена емоционалност. „Верувам дека овој концерт ќе биде посебен не само по атмосферата, туку и по начинот на кој музиката ќе прозвучи – искрено, концентрирано и со длабока намера.“ Во тој тон има нешто што веќе создава претчувство за тивка избалансираност — како да најавува дека ова е концерт без непотребна гласност, без амбиентални вишоци, без сценска бучава. Само акустика што дише. Петар Пејчиќ — виолончелист чија кариера забрзано се гради, а музиката му останува искрена Присуството на виолончелистот Петар Пејчиќ ја носи оваа вечер на едно дополнително ниво. Талентот што Европа веќе го препозна финалист на натпреварот „Кралица Елизабета“, солист со водечки оркестри тука настапува во поинтимен формат што му прилега на неговиот стил. Пејчиќ има нешто ретко: комбинација од прецизност и младинска емоционална смелост. Во амбиент осветлен само од свеќи таа смелост се чита не како театралност, туку како искреност. Виолончелото одеднаш станува глас не глас кој бара внимание, туку глас кој е невозможно да се игнорира. Изборот на композициите е направен со јасна идеја: да се прикаже спектар на музичка енергија кој е истовремено и контемплативен и драматичен и елегантен. Филип Глас – свита од филмот The Hours Музика која функционира како уредно дишење: полека, постојано, со замав што се враќа и повторува. Во мрак осветлен со свеќи, оваа музика добива речиси ритуална тежина. Попер – Унгарска рапсодија оп. 68 По Гласовата текстурирана смиреност, оваа рапсодија е удар на темперамент. Тука до израз доаѓа виртуозноста на Пејчиќ: брзината, јасноста, топлината на звукот што го полни просторот. Ова е делото што ќе ја раздвижи публиката внатрешно, без да ја наруши свечената рамка. Чајковски – Рококо варијации Една од ретките композиции која оди надвор од меланхоличниот стереотип за Чајковски. Во интимен амбиент, варијациите звучат скоро нежно, како шега меѓу стар пријател и инструментот што го познава во душата. Тука оркестарот и солистот функционираат во речиси камерно партнерство, каде романтичната линија на мелодијата се претвора во тивко движење низ темнината. Амбиент што ја менува публиката, а не само сцената Современите концерти ,,на свеќа” одамна излегоа од рамката на „тенденција“ и се претворија во универзален знак за концерт кој бара фокус. Не заради спектаклот на светлото, туку затоа што мракот околу него те смирува. Тоа создава услов музиката да биде слушана онака како што ретко ја слушаме во големи концертни сали однатре, концентрирано, како да не постои ништо друго. На некој начин, токму ова ја прави премиерата на оф-програмата не само репрезентација на фестивалот, туку и тест: колку може една голема институција да навлезе во простор што бара интимна искреност? Судејќи според амбицијата на Профундис и изборот на репертоарот, одговорот е прилично едноставен: многу.

независна релевантна култура

независна релевантна култура

независна релевантна култура

Маргарита Симовска со нова изложба „Празно саќе“: скулптури инспирирани од природата и еко свеста Во Продажниот ликовен салон на Културно-информативниот центар – Скопје, на 18 септември (20 часот) ќе биде отворена изложбата на скулптури „Празно саќе“ од Маргарита Симовска. Ова е третата самостојна поставка на уметницата, која веќе има зад себе регионални и интернационални настапи, како и долгогодишна работа како ликовен педагог и асистент во атељето за мозаик при МАНУ. Еко свест и скулптура од отпад Со овој проект Симовска отвора прашања за нашиот однос со природата. Скулптурите се изработени од рециклирани материјали, земени од отпад, и ја следат логиката на формите и патерните што природата ги создава сама. „Празно саќе“ е симболичен аларм – како што вели авторката, ние често живееме надвор од природата, наместо во неа. Клучниот концепт на изложбата се врти околу принципот FAIR SHARE: ако земаме од природата, мора да ѝ возвратиме за да го задржиме динамичниот баланс. Изложбата го поставува и едно суштинско прашање – каде и како се вклопуваме ние во природниот циклус „Создади – Уништи – Обнови“? Токму преку формите што потсетуваат на празни пчелни саќиња, делата на Симовска ја повикуваат публиката да размисли за сопствената позиција во светот што го делиме со сите живи суштества. Маргарита Симовска е родена во Скопје (1986). Средното образование го завршува во Уметничкото училиште „Лазар Личеноски“, а студиите на Националната ликовна академија во Софија, на отсекот за монументално сликарство. Во моментов е на постдипломски студии за визуелни уметности на Интернационалниот Балкански универзитет. „Празно саќе“ ќе биде достапна за јавноста во Продажниот ликовен салон на КИЦ – Скопје до 2 октомври 2025.