независна релевантна култура

На овогодинешниот Меѓународен филмски фестивал во Торонто, најбарните карти не беа за новиот авторски филм на Хајао Мијазаки или Рјусуке Хамагучи, не беа за најновите филмови на Кејт Винслет или Шон Пен, ниту на главните добитници на награди од Кан и Венеција. Не, публиката беше најмногу возбудена за филмот кој е стар 39 години и кој секој од публиката можеше да го гледа дома, со помош на само еден клик. Но, ова не беше било кој филм од четири децении. Stop Making Sense, во режија на Џонатан Дем, нашироко се смета за едно од најдобрите достигнувања на жанрот, радосен документ за најславните денови на Talking Heads за време на турнејата во 1983 година, поддржана од албумот Speaking in Tongues. Проекцијата на фестивалот во Торонто ја имаше премиерата на новата реставрација на А24 пред нејзиното повторно објавување во кината на IMAX што следи на крајот на овој месец. Сепак вистинскиот влез во филмот беше обновениот интерес за бендот, кој се појави на сесија за прашања и одговори водена од Спајк Ли. „Ова е најдобриот концертен филм досега!“ изјави тој со музичарите покрај него. „Можеби некои од вас не сакаат да го кажат тоа, но за мене ова е најдобриот концертен филм на светот!“ Оваа 25-минутна сесија разговор беше првпат членовите на бендот да се појават заедно откако беа примени во Куќата на славните на рокенролот во 2002 година. Потоа, се случи повторно обединување во она што Дејвид Бирн го опиша како „грдо“ раскинување во 1991 година. Неговите поранешни колеги не беа толку нежни. Во 2020 година, тапанарот Крис Франц објави мемоари во кои го обвини Бирн дека постојано ги минимизира придонесите на другите музичари, додека басистката Тина Вејмут го опиша како „вампир“, меѓу другите навреди. Но, во Торонто се́ беше во ред. За Бирн, Франц и Вејмут (кои се во брак) и клавијатуристот и гитарист Џери Харисон, атмосферата беше топла. „Многу сум благодарен што сум овде вечерва и што можам да ја гледам проекцијата и да уживам во оваа мера“, топло рече Франц на почетокот на разговорот. Бирн се согласи: „Кога сега го гледав ова, си помислив, ова е причината зошто одиме во кино. Ова е различно од гледање филм на мојот лаптоп!“ И тоа беше точно. Почнувајќи со сцената каде Бирн зачекорува на сцената облечен во изветвени бели патики, бумбокс во рака и објавува: „Здраво, имам касета што сакам да ви ја пуштам“, гледањето Stop Making Sense во IMAX беше како да го гледавте за прв пат. Сликата, зголемена од оригиналните негативи од 35 мм, беше јасна и богата; звукот, дигитално преснимен, се чувствуваше како да е снимен во истите тие моменти. Експанзивната, разговорна, партиципативна природа на камерите на Деме го прави поефективен од типичен концертен документарец. Тоа е неверојатен документ на талентирани луѓе на кои се врвни профрсионалци во зенитот на својата кариера кои се забавуваат правејќи музика што може да ве натера да танцувате и денес. Дем, кој почина во 2017 година на 73-годишна возраст, беше привлечена од материјалот, според Бирн, бидејќи шоуто што тие го составија прикажуваше приказна со почеток, средина и крај. Имаше и чиста визуелна моќ на филмот, особено во IMAX пропорции. Драстичниот избор на осветлување и композициите на Дем беа неверојатни на големото платно, а Бирн изгледаше уште повеќе како (навидум невозможна) филмска ѕвезда, од неговото прво појавување. Тој беше свесен за камерата и не само што ги пееше песните на бендот, туку и ги изведуваше (и ја знаеше разликата). Но, тој не беше единствената атракција, а деталите од реставрацијата на IMAX (со предност во долгите сцени и широките кадри) обезбедија динамиката да се зачува во текот на кадарот помеѓу бендот, дополнителните музичари како клавијатуристот Берни Ворел и екипата . Камерите ги уловија во нивните невербални комуникации, мали коментари кажани во шифри, а и моменти на поддршка во текот на целиот концерт. Што се однесува до музиката, клавијатуристот и гитарист Џери Харисон рече дека „една од причините за трајната моќ на филмот е тоа што не гледате како се забавуваме на сцената“, додавајќи дека „публиката е вклучена во сцената. Ние ви кажуваме, а вие сте дел од тоа. И мислам дека секој пат кога некој ќе го гледа, го враќа тоа прекрасно емотивно искуство“. Тоа сигурно беше случај во Торонто. Бурната публика го поздравуваше секој настап, го поздрави воведот на бендот и го испрати во „Take Me to the River“ со овации. Едно лице извика: „Бис!“ кога филмот заврши. А песните „Once in a Lifetime“ и „Burning Down the House“ ја кренаа публиката на нозе, исто како на сцената, да танцуваат по апсидите. Имајќи го тоа на ум, ова се песни на кои е тешко да не се игра. Во седмиот ред, на своето место на апсидот, Дејвид Бирн беше на нозе со нив, се вртеше напред-назад и се движеше, уште еднаш, заради старите времиња. „Stop Making Sense“ е класика која не ја изгубила својата моќ, а новата реставрација на IMAX и овозможува на новата генерација фанови да ја доживее магијата на овој култен концертен филм. Не пропуштајте го ова искуство доколку имате можност да го гледате во блиските кина или IMAX театри.

независна релевантна култура

ДПМ отсекогаш било вгнездено во мојот ум како организација со сосема несиметричен лик, и подвоен карактер: Од една страна е дом на македонската литература и јазик, институција која го дава печатот и пропусницата на кариерите на надежните писатели и поети, на начин на кој не може ниту една друга да го направи тоа. Дом на книжевните светци и свештенство... Но од друга страна инертно до таа граница што таа инерција е всушност кочница, во свет кога културата се се́ повеќе динамична, на сите полиња: и интердисциплинарна, инклузивна, и во однос на самото „месо„ : ликовите се се́ поразнолики, годините, полот, родот, етничноста и расата е се помалу хомогена, и медиумите во кои се пласира, како сосем валидни. Дигиталната ера, се чини дека е порадикална од индустриската револуција, на начинот на кој од корен го смени светот. И во тој возбудлив и храбар нов свет: ДПМ пркосно и упорно ја држи позицијата која што отсекогаш ја држело. Навистина не знам, дали до сега имало предизвик барем во разговорите, па и неформалните за суштинско реконструирање во насока на прилагодување на духот на времето, или пак, иницијативата на Живко Грозданоски е пионерска во своето делување. Каков и да е случајот, тој сепак ќе биде „лакмусов тест„ за капацитетот на ДПМ, да го направи апсолутниот минимум да се помести од мртва точка, и почне да мисли на „ново, иновација„ како нешто, од што не би требале да се плашат, туку напротив, е повод за ентузијазам. Еве каков е развојот на настаните, од перспективата на Живко Грозданоски: „Вчера претседателството на Друштво на писателите на Македонија донело одлука изборното Собрание на ДПМ да се одржи на 28. мај (сабота), во 11:00 во просториите на ДПМ на ул. Максим Горки во Скопје. И покрај располагањето со технологија (ТВ, меил, социјални мрежи...), нештата се такви што не е организирано јавно претставување на кандидатите за раководител на ДПМ (нема разговор, дебата, интервју, итн.). Од друга страна, мејлинг-листата на ДПМ е нецелосна, социјалните мрежи (Фб-профилот на ДПМ, личните профили на кандидатите) се недостапни за голем број од членовите, а и самите алгоритми и поставки на социјалните мрежи (Фб-профилите на членовите на ДПМ, пред сè) често се непредвидливи. Во вакви услови, допирањето до членството што може да присуствува на Собранието останува на самите кандидати. Оттаму, во овие денови до Собранието, ќе се потрудам да контактирам колку што можам повеќе членови на ДПМ (оние од кои имам контакт: меил, Фејсбук, Вибер, телефонски...) – во најмала рака за да ги информирам за тековните случувања во Друштвото, за точниот датум и час на Собранието, а потоа, евентуално и за мојата програма, мотиви, итн. Бројот на членови на ДПМ е околу 290, и сигурно нема да успеам да дојдам до повеќето, но ќе направам колку што можам. Нека простат оние од кои немам никаков контакт и/или кои нема да успеам да ги контактирам. Во секој случај, колку повеќе членови на изборното Собрание, толку полегитимен изборот на следното раководство. Оваа ситуација ме потсетува, најпосле, на преведувањето книга: често, додека преведувам, штом наидам на збор или на израз од сфера со сопствена терминологија, го користам тоа за да му се јавам или да му пишам на некој пријател/ка (пчелар, архитектка...) и да побарам од него/неа совет за превод, или потврда на мојот превод. Во најмала рака, контактирам за да се поздравам. Во случајов, верувам дека ја преведувам мојата заложба за ДПМ, а пријателите што можам да ги контактирам и да ги поздравам во врска со преводот се многу повеќе – и јас тука можам само да бидам благодарен. „ Навистина се надеваме дека има простор и малку време, за менување на курсот!

независна релевантна култура

независна релевантна култура

независна релевантна култура

независна релевантна култура

независна релевантна култура

20

На 15 април 2025 година, центарот на Скопје ќе стане сцена на уметничка експресија преку настанот „ЦЕНТАРСКИ УЛИЦИ 3“. Овој настан, организиран по повод Светскиот ден на уметноста, ќе се одржи на улицата „Македонија“ и ќе претстави групна изложба на ученици од Државното средно уметничко училиште „Лазар Личеноски“ од Скопје. Настанот е поддржан од Општина Центар и Делегацијата на ЕУ во Република Северна Македонија. „ЦЕНТАРСКИ УЛИЦИ 3“ претставува можност за граѓаните да сведочат на процесот на создавање уметност во живо. Учениците од „Лазар Личеноски“ ќе ги претстават своите дела директно на улицата, трансформирајќи го јавниот простор во отворено уметничко студио. Овој пристап не само што ја приближува уметноста до пошироката публика, туку и го поттикнува дијалогот помеѓу уметниците и заедницата. Средното уметничко училиште „Лазар Личеноски“ има богата традиција во образованието на млади уметници. Со 260 ученици распоредени во седум отсеци, училиштето нуди програми во области како што се мултимедија, фотографија, анимација и дигитална уметност. Од 2013 година, наставниот план е проширен со предмети како Видео и звук, Медиски форми и други, со цел да се одговори на современите уметнички трендови . Настанот е поддржан од Општина Центар и Делегацијата на ЕУ во Република Северна Македонија, што укажува на важноста што институциите ја придаваат на уметноста и културниот развој. Оваа поддршка е клучна за промовирање на младите уметници и за збогатување на културната сцена во земјата. Граѓаните се поканети да присуствуваат на „ЦЕНТАРСКИ УЛИЦИ 3“ и да бидат дел од оваа уметничка прослава. Настанот нуди можност за интеракција со уметниците, набљудување на процесот на создавање уметност и уживање во креативната атмосфера на улицата „Македонија“.

независна релевантна култура