Што се случува кога категориите ќе почнат да се распаѓаат? Џек Халберстам гостува во Скопје

Предавањето „Анархитектура по сè“ на еден од највлијателните современи квир теоретичари го отвора прашањето за телото, родот и политиките на разградба низ јазикот на уметноста и архитектурата.

Еден од највлијателните современи квир теоретичари, Џек Халберстам(Jack Halberstam), на 3 јуни ќе гостува во Скопје со предавањето „Анархитектура по сè“ (Anarchitecture After Everything), кое ќе се одржи во Музеј на современата уметност – Скопје во 20:30 часот, во рамките на Викенд на гордоста – Скопје 2026 и КРИК – Фестивал за критичка култура.

Предавањето носи наслов што звучи како архитектонски термин, но неговото поле на интерес е многу пошироко: телото, родот, просторот и можностите за живот надвор од однапред зададените форми. Халберстам тргнува од концептот на анархитектурата, радикална уметничка практика поврзана со работата на Gordon Matta-Clark, кој во седумдесеттите години наместо да гради нови објекти, сечел, отворал и демонтирал постојни градби, откривајќи ги нивните скриени структури.

Во читањето на Халберстам, ваквите интервенции отвораат корисен јазик за размислување за трансотелотворувањето. Наместо транс телото да се разбира како нешто што треба да стане читливо или конечно препознаено во рамките на бинарниот родов систем, тој предлага поинаква перспектива: трансот како сила што ги нарушува токму оние категории преку кои системот се одржува.

Оттука и неговиот интерес за анархитектурата. Ако кај Мата-Кларк зградата се отвора за да ги покаже своите внатрешни противречности, кај Халберстам телото станува место од кое може да се согледаат пукнатините во воспоставените идеи за идентитет, припадност и нормалност. Наместо стабилна форма, тоа се појавува како процес, како терен на постојано преобликување.

Една од централните линии во предавањето се однесува и на односот меѓу транс искуството и капиталот. За Халберстам, анархитектурата нуди можност трансот да се мисли надвор од логиките на интеграција и пазарна апсорпција. Наместо нова категорија што треба да биде вклучена во постојниот поредок, трансот се појавува како практика на разградба, отворање и преиспитување на самиот поредок.

Во описот на предавањето се појавува и една впечатлива слика: транс телото како урнатина, како пејзаж, како место на рушење и создавање во исто време. Тоа не е фигура што бара конечно обликување, туку простор во кој репрезентациските системи можат да се распаднат и повторно да се состават во нови форми.

Халберстам е професор по хуманистички науки на Универзитетот Колумбија и автор на книги кои оставија силна трага врз современата теорија на родот и квир студиите, меѓу кои „Женска мажественост“, „Во квир време и место“, „Квир уметност на неуспехот“, „Гага феминизам“ и „Транс: краток и ексцентричен осврт на родовата различност“. Неговата нова книга, исто така насловена „Анархитектура по сè“, ќе биде објавена од MIT Press во август 2026 година.

Гостувањето е дел од програмата на годинашниот Викенд на гордоста Скопје, кој се одржува под тематската поставка „Анархични тела: согласност да не се биде едно“. Фестивалот трае до 13 јуни и се одвива на повеќе локации низ градот, меѓу кои МСУ, МКЦ, Драмски театар, Котур и Љубов бар.

За публиката што ги следи современата теорија, уметноста и критичката мисла, ова е ретка можност идеите што најчесто циркулираат низ книги, универзитетски програми и академски дебати да се слушнат во живо, од еден од авторите кои помогнаа да се обликува нивниот современ речник.