Резултати од пребарување

Со нов транспортер и силна порака за инклузивност, ДПМ покажува како културните институции можат – и мораат – да бидат достапни за сите. Фото: Су Остин Пристапноста – темел за достоинство и еднакви можности Пристапноста не е привилегија, туку основно човеково право. Таа е предуслов за достоинствен живот и рамноправно учество на лицата со попреченост во сите сфери на општеството. Без пристапна средина – од физички простори до дигитални платформи – правата на овие лица остануваат само декларативни. Националната стратегија за правата на лицата со попреченост (2023–2030) нагласува дека пристапното опкружување, како во физичката, така и во дигиталната сфера, е неопходно за независен живот и целосно вклучување во општеството. Оваа визија се темели на принципот на универзален дизајн – концепт според кој просторот и услугите треба да бидат создадени така што ќе им бидат достапни на сите, без потреба од дополнителни приспособувања. Кога улиците, училиштата, културните установи и јавниот превоз се дизајнирани на ваков начин, тоа значи дека секој има еднаков и непречен пристап, без оглед на своите способности. Во секојдневието, пристапноста значи рампи, лифтови, прилагодени тоалети, звучни помагала, текстови на Брајово писмо, веб-страници во лесно читлив формат и видеа со превод на знаковен јазик. Воведувањето на универзален дизајн, како што истакнува и Националната стратегија, мора да биде присутно од законската регулатива до новите технологии и јавните услуги. Само така може да се обезбеди вистински еднаков пристап за сите граѓани, вклучително и за лицата со попреченост. Денеска посебно сум радосен, и бескрајно ми е мило што обзнануваме дека Друштвото на писателите на Македонија обезбеди транспортер за пренос на инвалидски колички, со чија помош лица со попреченост ќе можат непречено да учествуваат во, или во најмала рака да присуствуваат на настаните што се организираат во Друштвото: а ќе треба само навреме да се најават и да пристигнат пред влезот на Друштвото, на улицата „Максим Горки“ во центарот на Скопје. - Живко Гроздановски; ДПМ: Конкретен чекор за инклузивност Фото: Фејсбук на ДПМ; Категоричната инклузивност, и тоа на повеќе нивоа, треба да биде основен принцип според кој функционира секое здружение на граѓани. Тргнувајќи од таа премиса, Друштвото на писателите на Македонија (ДПМ) обезбеди транспортер за пренос на инвалидски колички, со што лицата со попреченост, како и старите и изнемоштени лица, добиваат директен и достоинствен пристап до културните настани што се организираат во зградата на ДПМ. Оваа зграда, изградена во 1947 година, не е проектирана според стандардите на универзален дизајн, кои почнуваат да се развиваат дури во осумдесеттите години од минатиот век. Но, токму затоа ДПМ ја презема обврската да ја адаптира својата инфраструктура. Транспортерот „Антано“, италијанско производство, е набавен со великодушна помош од отец Пимен и неговите соработници, додека инвалидската количка е донација од Фондот за здравствено осигурување на Македонија. Ова е пример како соработка меѓу институции и поединци може да донесе опипливи промени. Претседателот на ДПМ, Живко Гроздановски, подвлече дека инклузивноста е суштинска вредност, не дополнителна опција: „Кога зборуваме за Друштво – без разлика дали е писателско или какво било друго – пред сè мислиме на инклузивност, на грижа за другите. Радосен сум што можам да соопштам дека Друштвото обезбеди транспортер, со кој лицата со попреченост можат непречено да присуствуваат на настаните. Ова е и апел до институциите, компаниите и здруженијата да го следат овој пример и да ги направат своите простори достапни за сите.“ Последици од непристапноста Фото: Су Остин Кога општеството не се грижи за пристапноста, лицата со попреченост се соочуваат со маргинализација. Недостигот од рампи, лифтови, прилагодени комуникациски алатки – сето тоа ги ограничува нивните права и го загрозува нивното достоинство. Една зграда без рампа значи исклучување од образование или работно место. Веб-страница без прилагодена навигација или содржина го ограничува пристапот до информации и култура. Стратегијата укажува дека причините за ваквите бариери се „недоволна свесност и техничко знаење“. Затоа е неопходно институциите да вложуваат во обука, ресурси и планирање според стандардите на универзален дизајн. Покрај физичките пречки, постојат и културни: ако лицата со попреченост немаат пристап до културни содржини, тие се исклучени од колективното доживување на идентитетот. Тоа значи не само кршење на човековите права, туку и загуба за целото општество. Апел за конкретни чекори фото: Хана Тод; Институциите, компаниите и здруженијата мора да го прифатат пристапот кон инклузивноста како стратешка цел. Тоа вклучува: Поставување рампи, лифтови, прилагодени тоалети и паркинзи. Обезбедување пристапни информации: знаковен јазик, титлови, аудио-описи и едноставни формати. Вклучување на лицата со попреченост во процесите на одлучување и креирање на политики. Како што порача Гроздановски, инклузивноста не е „пониска“ алтернатива, туку основа за достоинствено, рамноправно и одржливо општество. Кога пристапноста е дел од системските решенија, лицата со попреченост стануваат активни и рамноправни учесници. Така сите добиваме: посилно, поправедно и похумано општество.

Во организација на Здружението за демократски активности Есперанца и партнерите (Светски културен центар, Центар Јадро, ИМА), утре, 7 мај, во 19.00 часот, во КСЦ Центар Јадро во Скопје ќе се одржи јавна дебата „Важноста на независната сцена во услови на поларизација“ . Говорници ќе бидат Искра Гешоска, Мања Величковска и Роберт Алаѓозовски, а дебата ќе ја модерира Тијана Спасовска . Независната сцена – простор на слобода и иновација Независната културна сцена во Македонија е простор каде слободата на творечкиот израз, иновативноста и критичкото мислење речиси исклучиво се вдомени. Како што наведуваат организаторите, таа е „цветот на современата култура, зародиш на иновативни и експериментални културни практики и промотор на македонската креативност во светот“ . Низ децении, МКЦ и другите независни простори создале простор за „возбуда и иновација, но и безбеден простор за размена на идеи и за градење пријателства“ . Мовата музика, театар, перформанс и визуелна уметност често остануваат надвор од рамките на официјалните институции. Во време кога традиционалните медиуми и културните институции постепено се стеснуваат, независната сцена нуди алтернативен канал за млади автори и активисти да ги ослободат своите идеи, а граѓаните – да размислуваат критички и да ја богатат културната клима. Политики и маргинализација И токму оваа сцена деновиве е на маргините. Според најавените говорници, новоименуваното Министерство за култура и туризам презеде мерки кои практично ја исклучуваат независната култура од државните приоритети. Министерството „ја откажа проектната програма за интердисциплинарни проекти и повеќекратно ја намали поддршката за проектите на независната сцена“ . Со други зборови, наместо продолжување на досегашната соработка, државната културна политика ја укина буџетската линија за многу проекти на невладиниот сектор и субвенционирана култура. Како што напоменува и публикацијата, независната сцена „повторно е турната на маргините“ . Во услови кога слободното творештво бара уште повеќе поттик од сите страни (и од државата и од донаторските организации), ваквите исчекори доведоа до остар пад на државната поддршка и поголема неизвесност за уметниците. МКЦ – од алтернатива кон турбо-фолк Симболично за промените во културните приоритети е и случајот со Младинскиот културен центар (МКЦ). Овој култен простор со децении беше препознатлив како „светол и редок пример“ за функционирање на институција која постојано унапредува културата . МКЦ стана центар на алтернативната сцена во Скопје – дом на нови театри, музички бендови, фестивали и креативни работилници кои се отсекогаш поттикнувани од независниот културен сектор. Но, последниве месеци таму се одржаа настани кои само пред неколку години изгледаа невозможни во таков контекст. Како што бележи еден медиум, „Денес таму свој настан имаат Аца Лукас и екипа која никогаш не настапувала, ниту одела на настани во поранешниот, култен Дом на млади 25. Мај“ . Со други зборови, турбо-фолк музиката влегува во просторот кој долги години се сметаше за бастион на алтернативната уметност. Според авторот на текстот, „бастионот на алтернативната култура падна“ , што покажува како институционалните промени се пресликуваат и на програмскиот профил на културните центри. Најавите за собирање потписи и протести за одбрана на МКЦ имаа ефект најмногу во техничката сфера, но, според критичарите, не доведоа до суштински промени во концептот на работа . Ова уште еднаш ги потсетува граѓаните дека културните политики директно влијаат врз тоа кои уметнички жанрови и вредности ќе добијат простор, а кои ќе бидат ставени во сенка. Поларизација и културни практики Сличните проблеми е тешко да се разгледуваат одвоено од поширокиот политички контекст на поларизација. Како што нагласуваат организаторите на дебатата, „во услови на зголемена поларизација, … независната сцена се соочува со закана за своето опстојување“ . На пример, во време на геополитичка криза и војна (потребата од нови фондови за хуманитарна помош, менување на ориентациите на донаторите итн.), парите за “несомнено маргинализираната култура” опаѓаат. Од друга страна, поларизираните ставови често се пресметуваат и во доменот на културните практики – каде што традиционалистички или популистички наративи добиваат превласт. Во вакви услови, независните уметници и здруженија, кои дејствуваат критички или експериментално, имаат помала прилика да се искажат и да обезбедат одржлива публика и финансирање. Затоа оваа дебата има за цел „да се преиспита и уште еднаш да се укаже на важноста од постоењето на независната сцена за културната демократија, плурализмот на уметнички изрази и развојот на критичкото мислење“ . Значењето на јавните дебати и повик за поддршка Разговори како оваа јавна дебата играат клучна улога во градењето на културната свест и отпорноста на независната сцена. Отвореното дискутирање на предизвиците пред кои се соочува алтернативната култура е првиот чекор кон широка поддршка. Како што се нагласува во најавите, целта е токму да се охрабрат нови согледувања и да се артикулира гласот на независните актери . Граѓаните, уметниците и сите заинтересирани се поканети да присуствуваат на дебатата во Центар Јадро и со своето присуство да ја дадат поддршката за сцената која созрева уште од времето на „Домот на млади“ до денес. Заедничкото учество на јавноста во вакви дискусии е начин да се демонстрира дека слободната уметничка сцена не е глас во пустина, туку суштински дел од демократските вредности и иднината на македонската култура. Настанот е отворен за јавност, а влезот е слободен. Секој кој ја цени независната култура и сака да даде поддршка е добредојден да дојде и да се приклучи кон дебатата на 7 мај во 19:00 часот во КСЦ Центар Јадро . Со вашето присуство и ангажман го поддржувате обидот да се зацврсти слободниот културен простор и да се истакне значењето на плурализмот во уметничките изрази. А.Ч.

На Мет Гала 2025, Ријана уште еднаш го привлече вниманието на јавноста, откривајќи дека очекува трето дете со својот партнер, раперот A$AP Rocky. Со стилска комбинација инспирирана од машка мода, таа гордо го покажа својот труднички стомак, потврдувајќи ја веста без зборови. Овој момент потсетува на нејзиното претходно откривање на бременост за време на Супер Боул 2023. Ријана и A$AP Rocky се запознаа во 2012 година, но нивната романса започна во доцна 2019 година. Во интервју, Ријана откри дека нивната врска започнала со многу претпазливост, но со текот на времето се развила во силна љубовна врска. Парот го доби своето прво дете, син на име RZA Athelston Mayers, во мај 2022 година. Во август 2023 година, го добија своето второ дете, син на име Riot Rose Mayers. Сега, со третото дете на пат, нивното семејство продолжува да расте. Модниот израз на Ријана на Мет Гала На Мет Гала 2025, Ријана носеше креација од Marc Jacobs, вклучувајќи кратка јакна, корсет и здолниште со пин-стрип дезен, дополнето со широк шешир и вратоврска со точки. Нејзиниот партнер, A$AP Rocky, кој беше ко-домаќин на настанот, носеше костум дизајниран од неговата креативна група AWGE, инспириран од неговото детство во Харлем. Со оваа вест, Ријана уште еднаш покажа дека знае како да ја комбинира модата со личните моменти, оставајќи силен впечаток во јавноста. Нејзината способност да ги спои уметноста, модата и семејниот живот ја прави икона на нашето време.

Оваа година, издавачката куќа „Аз-Буки“ одбележува значаен јубилеј — 25 години постоење, труд и посветеност на издавањето квалитетна литература на македонски јазик. Четириесет и девет броеви на списанието „Филозофија“, десетици книги од домашни и странски автори, препознатливи едиции со јасно насочен уредувачки пристап — сето тоа го обликува богатото наследство на оваа куќа, која во изминатите две и пол децении се потврди како едно од ретките места каде филозофската мисла, критичката рефлексија и културниот дијалог добиваат свој дом. Мисија насочена кон умот и духот Основана во време кога домашната интелектуална сцена бараше јасни насоки и засолништа за сериозната мисла, „Аз-Буки“ започна скромно, но со амбиција: да отвори простор за литература што не се покорува на пазарната површност, туку бара длабочина, контекст и визија. Денес, со над 150 објавени наслови, оваа издавачка куќа е позната по тоа што создава библиотека која функционира и како архив и како патоказ — духовна мапа. Во каталогот на „Аз-Буки“ се среќаваат клучни дела од светското културно и интелектуално наследство — книги кои го документираат развојот на човековото разбирање за себе и за светот. Овие изданија, како што посочуваат од куќата, не се избрани по случаен избор, туку по јасен критериум: нивната способност да понудат клучни точки за ориентација во денешниот комплексен свет. Истовремено, еднакво внимание и простор добива и оригиналната мисла на домашни автори, особено оние кои се занимаваат со теми од областа на филозофијата, историјата, критичката теорија, културологијата и општествената анализа. На тој начин, „Аз-Буки“ се профилира не само како преведувач и медијатор на глобалната мисла, туку и како активен чинител во нејзината локална артикулација. Архитектура на смислата: едициите на „Аз-Буки“ Меѓу најпрепознатливите обележја на „Аз-Буки“ се нејзините тематски едиции. Едицијата „Филозофија“, со својата класична сериозност; „Филозофски дисциплини“, која ги истражува поединечните области на мисловниот труд; историската едиција „Еони“, која ги отвара големите наративи на времето; критичко-теориската „Единаесеттата теза“, именувана по Марксовиот познат повик за менување на светот; и, секако, списанието „Филозофија“, кое претставува платформа за современа македонска филозофска продукција. Овие едиции не се само организациски ознаки — тие се внимателно изградени „простори“ со своја уредувачка логика, преку кои „Аз-Буки“ создава контекст за длабочинско читање и дијалог. Секоја книга, секое списание, секој превод или оригинално дело е дел од оваа поголема структура — духовно здание, како што самите велат — кое се гради со години, со трудот на стотици автори, преведувачи, лектори, уредници. Јубилејот на Саемот на книгата Своето 25-годишно постоење, „Аз-Буки“ ќе го одбележи и на овогодинешниот Саем на книгата, кој започнува во четврток, 8 мај, и ќе трае до 14 мај. Штандот на издавачката куќа ќе биде јасно обележан во знакот на јубилејот, а сите заинтересирани ќе имаат можност да се запознаат со нејзините најрепрезентативни изданија. Работното време е секој ден од 10:00 до 20:00 часот, а организаторите ветуваат достапност и внимателен избор на наслови кои го претставуваат континуитетот на уредувачката политика на куќата. Овој саем, за „Аз-Буки“, е повеќе од промоција — тоа е простор за средба со читателите, соработниците, љубопитните интелекти кои го следат нивното работење, но и со сите оние кои се уште не се сретнале со нивните книги, но имаат желба за сериозно читање. Наспроти површноста — за длабоко читање Во време на брза потрошувачка на информации и сè пократки циклуси на внимание, „Аз-Буки“ опстојува како контрапункт: спора, но стабилна машинерија на смисла, која не се води од модата, туку од критериумите на внатрешната неопходност. Литературата што ја објавува оваа куќа не бара само читатели — таа бара соработници во мислењето, истражувачи, патници низ текстот. „Веруваме дека литературата на која сме целосно посветени ги дава неопходните ориентири за согледување, разбирање и движење низ сложениот релјеф на светот внатре и надвор од нас,“ велат од издавачката куќа. И навистина, токму таква литература е таа што не’ тера да застанеме, да размислиме, да се промениме.

Посетата на едно норвешко семејство на Скопската зоолошка градина се претвори во повик за будење за благосостојбата на животните Слонот во скопската зоолошка е најтажното животно кое норвешките туристи го виделе; Кога Елена Хаген Мокошеин и нејзиното семејство пристигнале во Скопје пролетва,  се сретнале со град полн со живот, шарм и љубезност. Дојдени од Норвешка со нивната најмлада ќерка, осумгодишно девојче кое е љубопитно за светот, желно да искуси нови места. Разнобојноста и мешавината на Скопје од Старата чаршија, модерните кафулиња и историските споменици брзо ги освоила.  Но, за време на нивниот престој, само неколку стотини метри од нивниот стан, пресретнале нешто многу помрачно - скриено зад ѕидовите на Зоолошката градина во Скопје. За семејството Хаген, посетата на зоолошките градини на дестинациите кои ги посетуваат е семејна традиција. Виделе урбани паркови за животни низ цела Европа — места каде животните, иако не се во дивината на која и́ припаѓаат и од каде што доаѓаат, живееле во чисти, збогатени средини. Места каде децата можат да учат за природата со восхит, а не со сожалување. „Секогаш се трудиме да посетиме зоолошки градини кога е тоа можно“, објаснува Елена. „Иако некои тврдат дека е неетички да се чуваат животни во кафези, видовме многу примери каде животните изгледаат среќни и добро згрижени во заробеништво. Верувам дека посетата на зоолошки градини им помага на децата да развијат емпатија кон животните, да научат за нив и да разберат како луѓето влијаат на животната средина.“ Но, она што го сретнале во Скопје било нешто поинакво. Многу поинакво. „Не треба да си експерт за да го видиш тоа“, вели Елена. „Тагата беше очигледна веднаш.“   Разочарувачки прв впечаток Семејството ја посетило Зоолошката градина во Скопје двапати за време на нивниот еднонеделен престој. Уште при првите чекори внатре, сретнале животно на кое не се надевале -  непријатност. Живеалиштата на животните биле морничаво празни, со табли што најавувале жители кои ги немало. Јагуарот веќе го нема, но таблата се́ уште стои. Во делот за птици, кафезите ги притискале малите птици во тесни простори. Два зајаци талкале надвор, навидум изгубени. А потоа се појавиле мечките — валкани, тромави, со само една локва матна смрдлива вода за да се освежат. „Речиси веднаш сфативме дека условите се лоши“, вели Елена. „Имаше знаци за животни, но немаше животни на повидок. Птиците беа во мали заградени простори. Два зајаци слободно шетаа, и не бевме сигурни дали е безбедно за нив. Потоа ги видовме мечките – валкани, како бавно одат, со само една каллива локва за капење.“ Посетителите ги избегнуваа мечките поради ужасната смрдеа; Елена се присетила на друга зоолошка градина што некогаш ја посетиле — Берн, Швајцарија — каде мечките шетале низ бујно зелено живеалиште во центарот на градот. Дури и тој проект, се сеќава таа, на крајот бил затворен кога условите биле оценети како веќе недоволно добри. Тука во Скопје, контрастот не можел да биде поостар. Но, ништо не ги подготвило за слонот. „Одеше бавно, изгледаше толку тажно со спуштени очни капаци“, вели таа. „Толку осамено. Во целосно нестимулирачка средина. Без друштво. Без ништо што би можел да прави. Без свежа вода што можевме да ја видиме. Едноставно изгледаше како да чека нешто да заврши.“ Нејзиниот сопруг, Андерс, кој пораснал на фарма и подоцна самиот водел фарма, е подеднакво вознемирен. Неговото искуство како фармер и во лидерството му даде поинаква перспектива – но неговиот заклучок беше ист. „На животните им треба простор, свежа вода, соодветна храна и стимулација“, вели тој. „Ако се затворени, мора да се компензира за недостатокот на слобода. Им треба интеракција, предизвици, дружење. Особено на стадните животни како слоновите. Зоолошката градина не може да постои само за луѓето – таа мора да биде првенствено за животните.“ Тагата била опиплива, како и тежината што притиска врз уморното тело на животното. Осумгодишната ќерка на семејството стоела тивко, нејзината возбуда претворена во тешка тишина. Перспективата на норвешкиот фармер Заедно со Елена бил и нејзиниот сопруг, Андерс А. Хаген, кој имал подлабоко, речиси инстинктивно разбирање за она на што го сведочеле. Израснат на норвешка фарма која произведувала млеко и месо, Андерс растел опкружен со крави, кучиња, мачки, кози и зајаци. Животните за него не биле предмети за забава — тие биле суштества кои заслужуваат грижа, почит и достоинство. Подоцна, како возрасен, водел сопствена фарма за овци пет години пред да влезе во јавното раководство. Неговото животно искуство го научило на вистини за кои смета дека често се забораваат во урбаното општество. „На животните им треба простор, свежа вода и друштво“, објаснува Андерс. „Ако ги затворите без стимулација, ако ги игнорирате нивните основни инстинкти, тие страдаат — стануваат агресивни, болни, пасивни. Не се работи само за физичкото здравје; се работи за душата на животното.“ Андерс одговара лаконски, едноставно, без драматизирање. Неговиот гнев е тивок, но непогрешлив. Она што најмногу го загрижило во скопската зоолошка градина не биле само поединечните кафези, туку подлабоките знаци на занемарување: структури што се распаѓаат, стагнантни зелени базени со алги каде нилскиот коњ требало да има свежа вода, валканите локви оставени за мечките. „Кога одржувањето е толку лошо, мора да почнете да преиспитувате сè друго“, вели тој. „Дури и најдобрите чувари не можат да го надоместат недостатокот на простор, недостатокот на придружници, недостатокот на достоинство.“ Вознемирувачки инцидент При нивната втора посета, Елена забележала нешто што длабоко ја вознемирило. Во близина на живеалиштето на слонот, голем црн мајмун висел од врвот на својот кафез, врескајќи гласно. Од далечина, го слушнала остриот, мачен звук на кршење тули — и забележала човек кој држи нешто што изгледало како тежок камен. Не можела точно да види што се случува, но атмосферата била доволна за да ја вознемири. Друга жена во близина брзо ѝ кажала на Елена и на другите посетители дека не им е дозволено да бидат таму. „Не сакав да избрзувам со заклучоци“, вели Елена внимателно, „но беше јасно дека нешто не е во ред.“ Епизодата останала со неа — грижливо чувство на скриено страдање што не требало да се посведочи. Повеќе од изолирани пропусти: Системски проблем Загриженоста на Елена ја навела да контактира со „Зелен Хуман Град“, локална организација која се залага за благосостојбата на животните во Македонија. Она што го дознала било отрезнувачко: активистите се борат четири години да ја затворат Зоолошката градина во Скопје и да ја претворат во центар за рехабилитација на локални животни — но се соочувале со постојано политичко противење. Уште позначајно, Елена добила приватни пораки од локални граѓани — па дури и од вработен во зоолошката градина — кои ѝ се заблагодарувале што го кренала својот глас. Во нивните пораки имало тивок, колективен срам, измешан со резигнација. Луѓето знаеле дека условите се лоши. Многумина се грижеле. Сепак, вистинската промена останувала недостижна. „Скопје е толку убав град“, вели Елена, „но боли да се види оваа негова страна — и да се видат добри луѓе кои се чувствуваат немоќни да го поправат тоа.“ Имиџот на Скопје во странство: Ризик од оштетување на угледот За Елена, влијанието на зоолошката градина оди многу подалеку од страдањето на животните. Тоа ја загрозува растечката репутација на Скопје меѓу меѓународните туристи — особено меѓу Скандинавците, кои се сè повеќе привлечени кон Балканот благодарение на новите директни летови и желбата за достапни, автентични патувачки искуства. „Норвежаните, Данците, Швеѓаните — ја сакаме природата и многу сериозно ја сфаќаме благосостојбата на животните“, објаснува таа. „Кога ќе видиме место кое малтретира животни, тоа фрла сенка врз сè. Те тера да се запрашаш: Ако вака се однесуваат со животните, што друго не е во ред?“ Веќе, објавата на Елена за зоолошката градина во Фејсбук групата „Патување во Македонија“ („Traveling in Macedonia“) предизвикала силни реакции. Луѓето ги споделиле нејзините грижи, изразиле тага, а некои дури и одлучиле да ги откажат своите планови за посета на зоолошката градина — или на Скопје воопшто. Врската помеѓу туризмот и етичката одговорност никогаш не била поцврста. Во ерата на инстантно споделување на социјалните мрежи, една вознемирувачка слика може да се прошири нанадвор, обликувајќи ги изборите на стотици, ако не и илјадници луѓе. „Идентитетот на еден град не се само неговите споменици или ресторани“, вели Елена. „Тоа е и начинот на кој се однесува кон најранливите — а тоа ги вклучува и животните.“ Културни перспективи: Судир на очекувања За да се разбере емоционалниот интензитет на реакцијата на Елена и Андерс, важно е да се препознае колку длабоко благосостојбата на животните е вкоренета во скандинавските општества. Во Норвешка, законите за заштита на животните се строги и се спроведуваат. Дури и традиционалното земјоделство — начин на живот со кој Андерс пораснал — подлежи на ригорозни стандарди за простор, друштво, здравје и хуман третман. „Животните не се предмети“, вели Андерс едноставно. „Тие се живи суштества со потреби и чувства. Ако ги затворите, мора да преземете огромна одговорност — морално, етички, практично.“ Тој не е наивен за реалноста на животот и смртта. Бидејќи пораснал помагајќи со добитокот, Андерс знае дека животните понекогаш живеат и умираат од човечка рака. Но, тој е дециден дека страдањето никогаш не треба да биде дел од таа равенка. „Добар живот и добра смрт“, вели тој, повторувајќи стара индијанска изрека. „Тоа е најмалку што им го должиме.“ Кога таквите основни стандарди недостасуваат, како што беше толку јасно во скопската зоолошка градина, емотивниот одговор е неизбежен — дури и преку културните граници. „Разбираме дека секоја земја има свои борби“, додава Елена внимателно. „Но, благосостојбата на животните не е луксуз. Таа е одраз на сочувство, организација и почит.“ Скопската зоолошка: Физичко и морално пропаѓање Физичката состојба на зградите во зоолошката градина ја раскажувала својата мрачна приказна. Внатре во една темна, руинирана структура, Елена пронашла две желки сместени незгодно до крокодилите — одделени со импровизирани бариери, случајни дрвени палети расфрлани наоколу, напуштен замрзнувач за сладолед турнат во еден агол. Таванот горе бил испукан, опасно надвиснат. „Беше морничаво“, вели Елена, тресејќи ја главата. „Не само за животните — туку и за посетителите.“ Одржувањето очигледно било занемарено со години, ако не и со децении. А таму каде што се толерира физичкото пропаѓање, често следи и моралното пропаѓање. Тие две не се одвоени. „Кога околината се распаѓа, се распаѓаат и стандардите“, забележува Андерс. „Почнуваш да прифаќаш нешто што некогаш би изгледало незамисливо.“ Зоолошка за животните — не за луѓето Една од највпечатливите идеи што Андерс ги нуди е тивка, но радикална: „Зоолошката градина треба да постои за животните, а не за луѓето“, вели тој. Според него, модерните зоолошки градини — ако веќе мора да постојат — треба да се фокусираат не на јавната забава, туку на благосостојбата на животните, едукацијата и зачувувањето. Ако Скопје не може да ги гарантира овие основни услови, тогаш можеби, како што предлагаат активистите од „Зелен Хуман Град“, време е да се размислува поинаку: Да се трансформира зоолошката градина во центар за рехабилитација на локални видови, место каде повредените или ранливите животни можат да закрепнат пред да бидат вратени во природата. Место каде децата и посетителите сè уште би можеле да учат за дивиот свет — но без цената на страдањето. Такви модели постојат на други места, успешно спојувајќи ја едукацијата со етиката. Тие се амбициозни, да — но далеку од невозможни. „Се работи за приоритети“, вели Елена. „Ако можеме да градиме статуи и споменици, можеме да изградиме и безбедни места за животните.“ Надеж: Во повикот за помош, семе на промена И покрај тежината на она на што биле сведоци, семејството Хаген одбива да се предаде на очајот. „Скопје има толку многу срце“, инсистира Елена. „Сретнавме прекрасни луѓе насекаде. Се чувствувавме добредојдени, безбедни, ценети. Затоа ова боли толку многу — затоа што знаеме дека овој град може подобро.“ Нивната надеж е дека со кревање на својот глас, можат да поттикнат поширока дискусија — онаа што оди подалеку од привремениот бес, подалеку од обвинувањата, и кон акција. Веќе, мали знаци се тука: Туристи кои зборуваат. Локални жители кои тивко го изразуваат својот срам — и својата надеж. Активисти кои одбиваат да се откажат, дури и по години фрустрација. „Вистинската промена е бавна“, вели Андерс, „но секогаш започнува на ист начин — со доволно луѓе кои велат: Ова повеќе не е прифатливо.“ За Скопје, изборот што претстои е јасен. Може да продолжи да го крие страдањето зад руинираните ѕидови — или може да избере поинаков пат: пат на храброст, сочувство и гордост. А за животните — тивките, оние што чекаат — тоа е избор што не смее да дојде премногу доцна. Пораката на семејството Хаген Во продолжение следуваат сведоштвата на Елена Хаген Мокошеин и нејзиниот сопруг Андерс Хаген – норвешки туристи кои со своето семејство го посетија Скопје. Елена, загрижена и потресена од состојбата во зоолошката, се обрати на јавноста преку македонските медиуми, додека Андерс – поранешен фармер и сегашен јавен службеник – со искуство и емпатија зборува за пошироката етичка одговорност која ја имаме кон животните во заробеништво. Зошто решивте да ја посетите Зоолошката градина Скопје? Елена: „ Ние сме семејство со пет деца и секогаш се обидуваме да ги посетиме зоолошките градини каде што е можно. Додека некои тврдат дека е неетички да се држат животни во кафези, ние сме виделе многу примери каде што животните изгледаат среќно и добро згрижени. Верувам дека посетувањето зоолошки градини им помага на децата да развијат емпатија кон животните, да учат за нив, и да разберат како луѓето влијаат на животната средина. Во Скопје престојувавме блиску до паркот – само 500 метри – и тоа беше природна дестинација за нас во текот на неделата.“ Кога сфативте дека условите се лоши – што најпрво забележавте? Елена: „Речиси веднаш штом влеговме во паркот. Имаше делови со знаци за животни, но без животни. Во делот со птиците, некои кафези беа премногу мали. Ги видовме мечките – движеа полека, изгледаа валкано, и имаа само една каллива баричка за капење. А вистинскиот шок беше кога го видовме слонот – се движеше бавно, изгледаше толку тажно, со тешки очи и тотално нестимулирачка околина. Не мора да си експерт за да видиш дека нешто не е во ред.“ Можете ли да ни раскажете за инцидентот со мајмунот? Елена: „ На 17 април, забележав голем црн мајмун кој висеше од врвот на кафезот и вриштеше. Чув звуци што звучеа како фрлање камења. Не можев да пријдам блиску – портата беше делумно заградена со син канап. Друг пар ја отвори оградата и влеговме заедно. Видов човек како крева тула и кратко потоа слушнав звук од удар. Не видов каде слета, но нешто не беше во ред. Морав да се преправам дека не сум сомничaва, но чувството не ме напушташе.“ Каква беше атмосферата во зоолошката споредено со други што ги имате посетено? Елена: „Во една зграда внатре беше темно и чудно. Две желки беа во премал простор до крокодили. Крокодилот лежеше со отворена уста, како да ги гледаше желките. Имаше и некој случаен фрижидер за сладолед, палети… Местото беше морничаво. Погледнав кон таванот – во толку лоша состојба што имав чувство дека ќе се урне. Избегав надвор што побрзо. ‘Морничаво’ е зборот што најмногу ми одговара.“ Како ова ќе влијае на имиџот на Скопје надвор од Македонија? Елена: „Мислам дека ова дефинитивно ќе влијае. Сега има директен лет од Осло до Скопје и многу Скандинавци го истражуваат Балканот. А таму, грижата за животни е многу важна. Разговарав со неколку локални жители и сите рекоа дека се срамат од зоолошката.“   Андерс Хаген – Поранешен фармер, денес јавен службеник Може ли накратко да ни ја раскажете вашата врска со животните? „Пораснав на фарма која произведуваше млеко и месо. Со други зборови: крави. И секако кучиња, мачки, понекоја коза и зајаци. Овие последните беа за забава, хоби. Ова беше од 1973 до околу 1986 година. Татко ми беше фармер. Фармата беше мала според денешните стандарди. Како деца моравме да помагаме во поголемиот дел од работата, особено во текот на летото. Подоцна, како возрасен, водев фарма со овци околу пет години. Отсекогаш сум чувствувал поврзаност со животните. Покрај ова, имам студирано лидерство, коучинг и управување со човечки ресурси. Денес работам како раководител во јавната администрација.“ Што сметате дека им е потребно на животните за добар живот? „Животните имаат потреба од одредена количина простор, во зависност од видот. Така што: доволно простор, доволно свежа вода и слободен пристап до вистинскиот вид храна се основни работи. Ако животните се затворени во кафез или ограничен простор, тогаш им е потребно нешто што ќе ја замени недостигнатата слобода. Повеќето животни имаат потреба барем од еден припадник од истата раса со кого ќе живеат. За да се замени недостигот од слобода, луѓето можат да се вклучат преку интеракција: давајќи им предизвици или нешто со што ќе си играат. Животните треба да се водат, не да се присилуваат. Животните имаат инстинкти и потреби (за активност), и ако тие потреби не се исполнети, можат да станат агресивни или пасивни и да ја изгубат апетитот, што води до болест и – во најлош случај – до смрт. Ако животните мора да умрат од рацете на луѓето, тоа мора да биде брзо и безболно. Никаков вид страдање не е прифатлив. Накусо: добар живот и добра смрт (како што велеле американските домородци).“ Што најмногу ве вознемири во Скопската зоолошка градина? „Најпрво – очигледниот недостаток на одржување на зградите и структурата, како и недостаток на свежа, течна вода. Зелената, мртва вода со алги за нилскиот коњ беше ужасна (и веројатно отровна). Истото важи и за валканата и мала баричка со вода за мечките. Кога одржувањето е толку лошо како во Скопската Зоолошка, почнуваш да го доведуваш во прашање сè останато. Генерално, животните имаа многу малку простор, а колку што можев да видам, слонот и нилскиот коњ беа сами. Дури и најдобрите негуватели не можат да го заменат другарството за животни кои живеат во стада и крда. Нема да ги критикувам работниците во Зоолошката, но ќе го кажам ова: ако работиш во лоши услови, тогаш твоите лични граници и стандарди полека ќе почнат да се поместуваат во погрешна насока – дури и кај најсилните умови.“ Што е најважно да разбереме за животните во заробеништво? „Иако животните не се луѓе, сите животни имаат одредено ниво на интелигенција. Тие се живи суштества кои реагираат на тоа како се третирани. Во многу аспекти, тие се слични на човечки бебиња. Во заробеништво, тие немаат никаква моќ врз сопствениот живот и се целосно зависни од своите негуватели. Затоа држењето животни во заробеништво е огромна одговорност која не треба да се сфаќа лесно. Зоолошката треба да постои за животните, не за луѓето.“ Фотографии: Ана Чушкова; Текст: Ана Чушкова;

На 11 мај, со почеток во 11:00 часот, кај Школка во Градски парк – Скопје ќе се одржи инклузивниот настан „Гуш и бац е љубов“, во организација на Аутизам ААМК. Овој настан, шести по ред од 2018 година, е посветен на подигање на свеста за лицата со атипичен развој, нивното прифаќање и вклучување во општеството. „Она што сакаме да докажеме и покажеме, како и секогаш на нашите дружби, е тоа дека и децата со атипичен развој сакаат да играат, да се смеат, сакаат да покажат дека и тие знаат, умеат, можат да пеат и танцуваат,“ велат од организацијата. Настанот ќе биде голема игротека отворена за сите – со креативни работилници, музички и ликовни катчиња, образовни активности и игри за децата. Целта е преку забава и дружење да се срушат предрасудите и да се приближат семејствата со типичен развој кон оние со деца од аутистичниот спектар. Аутизмот не е болест, туку невроразвојна состојба што влијае на начинот на кој лицата комуницираат и ја доживуваат околината. Кај секое дете се манифестира поинаку – некои имаат потешкотии во говор, некои во социјалната интеракција, додека други се особено талентирани во одредени области. Заедничко за сите е потребата за прифаќање и разбирање. „Преку игра да им покажеме на семејствата со деца со типичен развој дека треба да ги надминат своите стравови кои се резултат само на страв од непознатото,“ стои во поканата. „Да се запознаат со атипичните лица и со нивните семејства, да дознаат за самата состојба или болест, да се обидат да најдат начин на кој би им помогнале.“ Организаторите потсетуваат на едноставната, но силна порака: „А децата… децата за разлика од нас големите, гледаат со срцето и со душата… Да учиме од нив како треба.“ Сите заинтересирани се поканети да учествуваат и да придонесат кон изградбата на едно отворено и инклузивно општество. Бидејќи, како што порачуваат од ААМК – „Гуш и бац е љубов!“

Во време на зголемени предизвици за семејствата, децата и професионалците во областа на менталното здравје, Експертскиот центар за родителство при НВО Алтернатива го презема водството како носител на промената – со гордост објавувајќи ја својата номинација за прв Регионален координативен Центар за Родителски Програми за Западен Балкан и Југоисточна Европа. Овој значаен чекор е резултат на долгогодишна работа, истрајност и посветени партнерства со водечки меѓународни организации како PLH (Parenting for Lifelong Health), Фондацијата ЛЕГО, УНИЦЕФ, Светската здравствена организација (СЗО) и Глобалната иницијатива за поддршка на родителите (GISP). Центар што поврзува и гради капацитети Експертскиот центар нема само амбиција – тој веќе е активен двигател во градењето одржливи и ефективни системи за поддршка на родителството. Главните цели на Центарот вклучуваат: Континуирана професионална едукација на стручните служби кои работат со деца и семејства, со користење на научно засновани и иновативни методологии; Интеграција на родителските програми во националните стратегии на пет држави: Северна Македонија, Србија, Босна и Херцеговина, Црна Гора и Молдавија; Практична поддршка за родителите, преку алатки за справување со секојдневните предизвици во воспитувањето на деца од 0 до 18 години. Локални примери – модел за регионот Пример за иновативниот и пристапен модел на Центарот е Канцеларијата за родители во ОУ „Јан Амос Коменски“ во Карпош, отворена во соработка со Општина Карпош. Секоја среда од 17 до 19 часот, родителите имаат можност за бесплатна индивидуална психолошка поддршка – иницијатива која веќе носи конкретни резултати во заедницата. Повик за вклучување Експертскиот центар за родителство ги повикува сите – институции, професионалци, родители и деца – да станат дел од оваа регионална иницијатива што има за цел да го редефинира начинот на кој заедниците го поддржуваат менталното здравје и да изградат посилна, поотпорна социјална структура. Контакт информации: Email: centarregionalen@gmail.com Телефон: +389 70 392 206 Веб: www.AlternativaGroup.org Поддржете ја промената. Инвестирајте во родителството. Градиме иднина – заедно.

Во време кога климатските промени и деградацијата на животната средина стануваат сè поактуелни, проектот LAKESCAPE се појавува како иновативна иницијатива која ги спојува уметноста, занаетчиството и екологијата во служба на обновата на езерските екосистеми. Овој едногодишен проект, поддржан од програмата Креативна Европа, обединува организации од Шведска, Унгарија и Македонија, фокусирајќи се на трите големи европски езера: Ванерн, Балатон и Охридското Езеро. Овој едногодишен проект се спроведува преку партнерство помеѓу организации од Шведска (Трансферсал проект), Унгарија (Про Прогресионе) и Македонија, претставена од Здружението ИНКА Струга. Главната мисија е да се тестираат и промовираат креативни методи кои можат да придонесат за обновување на езерските екосистеми и зајакнување на заедниците кои живеат во овие рурални региони. LAKESCAPE ја истражува моќната улога на уметноста и културата во градењето поздрави езерски средини низ Европа, со посебен фокус на одржливи практики инспирирани од принципите на биосферните резервати. LAKESCAPE има за цел да истражи и примени креативни методи за придонес кон обновување на езерските екосистеми и заедници во руралните региони. Проектот се фокусира на: Изградба на капацитет и поддршка на занаетчиски и дизајнерски дела на 12 европски креатори, користејќи методи на производство што се во рамнотежа со природата. Изложување на креативни дела пријателски кон езерската околина и развој на концепт за европски пловечки пазар, кој ќе едуцира за еколошка одржливост преку креативна практика. Инспирирање и популаризирање на креативна употреба на природното и културното наследство на големите езера како одржливи и достапни ресурси за иновации. Отворен повик за креативци До 12 мај 2025 година, LAKESCAPE ги поканува заинтересираните занаетчии и дизајнери да се пријават на отворениот повик: https://lakescape.eu/opencall . Избраните учесници ќе добијат целосна стипендија која вклучува: Развивање на сопствена линија на дизајн инспирирана од животот околу езерата и обновливите ресурси од езерската средина. Кратка резиденција во еден од трите езерски градови: Лидчепинг (Шведска), Струга (Македонија) или Барнаг (Унгарија). Учество на пловечкиот пазар Lakescape на езерото Ванерн и презентација на нивното пазарно-подготвено дело во Лидчепинг, Шведска, на 15–16 август 2025 година. Можност за продажба на своите дела преку Lakescape е-продавницата. Претставување во каталогот на проектот што ќе се дистрибуира до потенцијални купувачи и културна публика низ цела Европа. Поддршка и информации За поддршка на заинтересираните апликанти и пошироката публика, партнерот Pro Progressione организира отворено предавање на 5 мај 2025 година во 18:00 часот (ЦЕТ). Повеќе информации за предавањето можете да најдете на настанот на Фејсбук: https://www.facebook.com/share/1DWViY5QyK/  и да се регистрирате на следниот линк: https://forms.gle/ya2XvVE2UXdhcNc36 . За повеќе информации и следење на проектот, посетете ги официјалните страници: https://www.facebook.com/search/top/?q=lakescape https://www.instagram.com/lakescape.project/ Проектот е поддржан од Европската унија преку програмата Креативна Европа и се имплементира од страна на Трансферсал проект Шведска, Про Прогресионе Унгарија и Здружение ИНКА Струга.

Авторка: Шардин Тејлор-Стоун; „Никогаш не зборувавме за мажи или облека. Секогаш беше Маркс, Ленин и револуција — вистински женски муабети.“ — Нина Симон Забелешката на Нина Симон за тоа дека не разговарала за мода, туку за „Маркс, Ленин и револуција“ нуди увид во секојдневниот политички живот на Симон, подалеку од нејзината попозната приказна како активистка за граѓански права и музичарка. Овој „женски муабет“ се одвивал со нејзината пријателка и драматург Лорејн Хансбери — разговор меѓу две црни жени кој, како што вели Симон, не бил за мажи или облека, туку за креативната работа што ја создавале и како ја гледале нејзината улога во ослободувањето на нивната заедница. Повикувајќи се на автобиографската драма на Хансбери „Да се биде млад, надарен и црн“ (To Be Young, Gifted, and Black), Симон подоцна напишала песна со истиот наслов во чест на нејзината пријателка и другарка откако Хансбери починала од рак на панкреасот на трагично млада возраст од триесет и четири години. Ова пријателство и другарство покажува како интимните разговори меѓу политички ангажираните црни жени имаат моќ да инспирираат. Тие се одвиваат подалеку од погледот на мажите, подалеку од белите луѓе; тие можат да бидат места за одмор во кои може да се собере енергија и повторно да се приклучи на поширокото движење кое често ги маргинализира и брише политичките согледувања на црните жени. Да се каже дека Нина Симон е „избришана“ би било апсурдно. Таа е една од најславните музичари на дваесеттиот век. Нема потреба да се пишува уште еден напис, биографија или анализа на нејзините политички песни. Но, на годишнината од нејзината смрт, можеме да погледнеме како се раскажува приказната за политичкиот живот на Симон и кој ја раскажува; што избираат да вклучат, а што, всушност, „бришат“. За Нина Симон често се зборува како за активистка за граѓански права, и таа беше тоа. Но, движењето за граѓански права опфаќаше многу различни политички ставови за тоа како треба да изгледа ослободувањето. Некои, како NAACP (Национално здружение за унапредување на обоените луѓе), сакаа либерални реформи кои беа критикувани дека се корисни само за афроамериканската средна класа. Црните националисти бараа економска независност и нова црна држава, одвоена од расистичката бела Америка, иако беше дискутабилно нејасно како би изгледала таа нова држава, освен како црна верзија на капитализмот. Поради тоа, не сите активисти за граѓански права ги спомнувале Карл Маркс или Владимир Ленин како пример за разговорите што ги воделе со пријателите. За жена со жестока интелигенција, талент и брилијантност, која точно знаеше како сака да биде слушната преку нејзината музика и настап, можеме да го сфатиме ова како изјава за намера, а не како минлива забелешка. Нина Симон ни кажуваше дека е комунистка, другарка, револуционерка. Понекогаш, црните уметнички, а особено музичарки, кои покажуваат некаква форма на левичарска политика, се дерадикализираат во побезбедни верзии што ги прават белите слушатели поудобни, како што белиот комунистички фолк музичар Фил Окс хумористично пееше во неговата химна „Сакај ме, јас сум либерал“ (Love Me, I'm a Liberal). Либералните белци можеби одат на митинзи за граѓански права, пее Окс, „Но не зборувајте за револуција / Тоа оди малку предалеку.“ Симон сакаше да оди дотаму. Напишана како одговор на бомбардирањето на баптистичката црква на 16-тата улица во септември 1963 година — терористички напад на бели супремасисти во кој загинаа четири млади црни девојчиња на возраст меѓу единаесет и четиринаесет години — Симон пее во „Mississippi Goddam“: Се обидуваат да кажат дека е комунистички заговор Сè што сакам е еднаквост За мојата сестра, мојот брат, мојот народ и мене. Ова може да се чита како одговор на макартистичката „Црвена паника“, во која секој разговор за еднаквост се поистоветуваше со комунизам и „антиамериканско“ расположение. Но, кога ќе се прочита во светлината на нејзиниот „женски муабет“ со Хансбери и политиката на нејзиниот социјален круг, вклучувајќи ги Џејмс Болдвин, Стоукли Кармајкл и Ленгстон Хјуз — сите активисти кои се занимавале со социјализам — овие стихови се политичка изјава. Симон е на левицата бидејќи ја гледа како единствен пат до вистинска еднаквост; реформите „оди полека“ кои ја смируваат расистичката држава не се опција. Исто така, гледаме одраз на интернационалистичка политика во „Backlash Blues“, чии стихови се земени од песна напишана за Симон од Хјуз: Но, светот е голем Голем, светол и тркалезен И полн е со други луѓе како мене Кои се црни, жолти, беж и кафеави. Една од последните работи што Хјуз ги напишал, песната размислува за Виетнам и за афроамериканските мажи кои се испраќаат да водат империјалистичка војна додека дома се третирани како граѓани од втор ред. Симон му кажува на слушателот дека таа и другите расизирани групи кои се угнетувани од многуте инкарнации на „Г-дин Реакција“ (Mr Backlash) се, всушност, мнозинството во светот — изјава што го одразува политичкиот момент во кој организации како Партијата на Црните Пантери се обидуваа да изградат меѓународни коалиции со други луѓе ширум светот кои страдаат од последиците на американскиот империјализам. Политичката историја на црната американска левица е важна за контекстуализирање и разбирање на делото на Симон, но сакам да се вратам на „женскиот муабет“ меѓу Симон и Хансбери. За моето уво, како Црна жена, социјалистка, феминистка и музичарка, политиката на овие приватни и интимни разговори меѓу радикалните црни жени се појавува во музиката на Симон. Земете ја песната „Четири жени“ (Four Women). Често нарекувана феминистичка химна, песната ги опишува наметнатите класни и родови улоги и стереотипи во кои црните жени се нашле заробени: „мамичката“ (mammy); „трагичната мулаткиња“ (tragic mulatto); сексуалната работничка; лутата црна жена. За мене, песната оди подалеку од поедноставена анализа на ропството и ефектот на неговото наследство врз црните жени денес. Наместо тоа, ги замислувам Хансбери и Симон како зборуваат за сопствените животи и животите на другите црни жени користејќи марксистичка анализа која опфаќа раса, род и класа; тие би зборувале за тоа како расизмот и капитализмот ги создале животите на жените во песната, Тетка Сара, Сафронија, Свити (Sweet Thing) и Пичес (Peaches) — животите на црните жени кои постојано мораат да се борат, да преживуваат и да даваат отпор. Политичкиот живот на Нина Симон не може целосно да се опфати во еден краток напис. Таа беше вистинска сила која ја донесе пораката за слобода, еднаквост, правда и ослободување до сите што имаа задоволство да ја слушнат нејзината музика. Но, важно е да не ја ставаме во калапот само на активистка за граѓански права: таа беше револуционерка — жена која се занимаваше со делата на Маркс и Ленин, и која таа револуционерна пракса ја внесе во својата музика на начин кој продолжува да одекнува кај нас и денес. Извор:

Сепак неговиот супер популарен поткаст „Клуб Шеј Шеј“ продолжува со работа. Шенон Шарп, поранешен НФЛ шампион и актуелен медиумски лик во САД, привремено се повлече од својата улога на ESPN(спортски канал) откако против него беше поднесена тужба вредна 50 милиони долари, во која жена идентификувана како „Џејн Доу“ - поточно неидентификувана за јавноста го обвинува за силување и закани за време на нивната двегодишна врска. „Во моментов решив да се повлечам од моите обврски на ESPN. Овој период ќе го посветам на моето семејство и на справување со овие лажни и деструктивни обвинувања“, напиша Шарп на социјалната мрежа X. Тој најави враќање на ESPN на почетокот на НФЛ претсезоната, која стартува на 31 јули. ESPN веднаш реагираше со изјава дека ова е „сериозна ситуација“ и дека ја поддржуваат одлуката на Шарп да се повлече. Од слава до скандал: Шенон Шарп обвинет за силување од поранешна девојка Шенон Шарп(56), трикратен НФЛ шампион и медиска ѕвезда во САД, се најде во центарот на секс-скандал. А ако не сте слушнале за него – време е. Освен што беше дел од најгледаното спортско шоу на ESPN – First Take, Шарп е домаќин на еден од најпопуларните поткасти во Америка – Club Shay Shay, кој останува активен и покрај бурата што го следи неговиот живот. Комичарката Моник му даде совет на Шарп(56 години) кој тој не го послуша: тргни се од тие 20-30 годишни жени, ти треба стара љубов која ќе ти готви и ќе ти ги масира стапалата навечер; Официјално, Шарп се повлекува „привремено“ од ESPN поради тужба поднесена од жена идентификувана како Џејн Доу, која тврди дека тој ја силувал и психички ја злоставувал во текот на две години. Тужбата, тешка 50 милиони долари, беше поднесена во Невада и предизвика медиумски земјотрес. Со мирен почеток - случајно запознавање во теретана во Лос Анџелес, според тужбата, врската набрзо станала „манипулативна, контролирачка и насилна“. Обвинувањата вклучуваат: две силувања, тајно снимање за време на секс, закани со убиство, и психичко малтретирање. А потоа – бум. Бам. Шарп, кој на интернет е познат по неговата искреност и голема уста, излезе со видео каде ја отфрли тужбата како „изнуда“ и – ѝ го откри името на тужителката: Габи, позната и како „Карли“, OnlyFans моделка со бурно онлајн минато. Интернет-детективите веднаш ја ископаа. Набрзо, социјалните мрежи беа преплавени со скриншотови, стари видеа, и детални анализи на нејзиниот дигитален живот. „Садо-мазо по барање“ или злоставување? Шарповиот адвокат, Лени Дејвис – адвокат што се појавува на должност кога славните се во неволја – не губеше време. Тврди дека сè било по договор, дека Габи побарала груб секс, доминација, врзување, понижување – и дека имаат пораки како доказ. „Ова не е злоставување. Ова е фантазија по барање,“ изјавија од тимот на Шарп. Сметкопотврди? Имаат. Скриншотови од пораки каде Габи наводно го моли за „погрубо“. Според нив, сето тоа било игра за возрасни – не кривично дело. И во приказната доаѓа Тони Базби – „ловецот на славни мажи“ Најгледаната епизода е со комичарот Кет Вилијамс со 89милиони прегледи: предвиде многу случувања Адвокатот на Габи? Тони Базби – истата личност која претходно ги тужеше Дешон Вотсон, Шон Комбс и дури и Џеј-Зи. Шарп го нарече „професионален уценувач кој има навика да гони Црни јавни личности“. Базби? Не се замара – изјави дека има аудио докази и медицински записи кои ќе ги изнесе на суд. „Ќе те задавам ако проговориш“ – аудио што ја вжешти атмосферата Во вторникот, медиумите добија аудио снимка каде се слуша маж – за кој се тврди дека е Шарп – како ѝ се заканува на Габи со давење. Шарп тврди дека снимката е „монтирана и извадена од контекст“, и не докажува ништо. И како да беше малку… Инстаграм секс стрим Неколку дена пред тужбата, Шарп случајно – или не толку случајно – се стримаше во живо на Instagram… додека имаше секс. Да, навистина. Подоцна тврдеше дека не знаел како функционира Live и се извини. $10 милиони за тишина? Според извори блиски до случајот, Шарп наводно ѝ понудил на Габи 10 милиони долари за да ја тргне тужбата. Таа одбила. Тврдат дека „штетата била далеку поголема од таа цена“. Тимот на Шарп негира дека понудиле пари и тврдат дека сè е дел од медиумска манипулација. Каде е сега ситуацијата? Шарп најави контратужба за клевета. Габи не попушта. Базби најави нови докази – снимки, пораки, медицинска документација. Во меѓувреме, First Take останува без една од своите најгласни ѕвезди – барем до НФЛ претсезоната во јули. Но Club Shay Shay – поткастот каде Шарп интервјуира славни, од спортисти до комичари – продолжува со полна пареа.

Антрополог ги истражува корените на популарна приказна припишана на Маргарет Мид за првиот знак на цивилизација. Од ГИДЕОН ЛАСКО 16 ЈУНИ 2022 Гидеон Ласко предава антропологија на Универзитетот на Филипините. Неговите истражувачки интереси ги вклучуваат современите кризи со висината, проблемите со дрогата, човечкиот раст и односите човек-вода. Тој има докторат по медицина и магистер по науки од Универзитетот на Филипините, како и докторат по медицинска антропологија од Универзитетот во Амстердам; тој исто така има магистер по историја на науката од Универзитетот Харвард. Неговата прва книга, „Филипините не се мала земја“, ја освои наградата за национална книга на Филипините и беше цитирана во „Гардијан“ како една од „книгите што го објаснуваат светот“. Следете го на социјалната платформа Х @gideonlasco. ✽ СПОРАДНО една често споделувана приказна, антропологот Маргарет Мид наводно била прашана од студент што според неа е најраниот знак на цивилизирано општество. Има многу варијации на анегдотата, но општите детали се слични: на изненадување на студентот, Мид одговорила дека првиот знак на цивилизација е излекувана човечка бутна коска — долгата коска што го поврзува колкот со коленото. Мид продолжила да објаснува, како што вели приказната, дека повредените животни во дивината ќе бидат ловени и изедени пред нивните скршени коски да зараснат. Затоа, излекуваната бутна коска е знак дека повреденото лице морало да добие помош од други. Се вели дека Мид заклучила: „Помагањето на некој друг во тешкотија е каде што започнува цивилизацијата“. Тоа, секако, е убава, „топла“ приказна — онаа што ја става добрината, алтруизмот и соработката во срцето на човековото постоење. Една верзија, објавена од Форбс на почетокот на пандемијата, нејасно се осврнува на археолошко наоѓалиште „старо 15.000 години“ каде што наводно била пронајдена бутната коска — сугерирајќи дека овие квалитети се длабоко вкоренети во човечката историја. Не е изненадувачки што анегдотата повторно почна да циркулира онлајн во време на историска неизвесност и изолација. Меѓутоа, приказната веднаш предизвика скептицизам кај мене. И колку повеќе копав во неа, толку повеќе изгледаше дека се распаѓа. ✽ ЗА ПОЧЕТОК, нема веродостојни докази дека Мид го кажала тоа што ѝ се припишува. Интернет-истражители го пронашле најраното спомнување на оваа анегдота во книгата од 1980 година „Зачудувачки и чудесно создадени“, во која хирургот Пол Бренд пишува дека бил „потсетен на предавање од антропологот Маргарет Мид, која поголем дел од својот живот го поминала проучувајќи примитивни култури“. Но, кога Мид била директно прашана во интервју: „Кога една култура станува цивилизација?“, нејзиниот документиран одговор бил многу поинаков. „Гледајќи во минатото“, одговорила Мид, „ние ги нарекувавме општествата цивилизации кога имаа големи градови, сложена поделба на трудот, некаква форма на водење евиденција. Тоа се работите што создадоа цивилизација“. Тврдењето за излекуваната бутна коска е исто така нејасно и неточно. Додека биоархеолозите навистина покажале голем интерес за фрактури при проучувањето на древните човечки остатоци, нивните истражувања откриле посложена слика за тоа што таквите повреди откриваат за човечката природа. Некои примери од минатото се чини дека се во согласност со анегдотата, укажувајќи на детални човечки напори за грижа на повредените. Како што колумнистот на САПИЕНС, Стивен Неш, напиша за древна жена од Пуебло, која паднала и добила медицинска нега пред околу 800 години: „Љубовта и честопати незапирливата волја за живот можат да го поттикнат човечкото тело да направи неверојатни работи, дури и во отсуство на современи лекови против болки“. Но, скршените коски пронајдени во археолошките наоди понекогаш можат да укажат на пострашна страна на човештвото — како што е присуството на меѓучовечко насилство кај древните луѓе. Освен овие прашања за проверка на фактите, се најдов себеси како го доведувам во прашање и антропоцентризмот имплициран во анегдотата. На крајот на краиштата, дали „медицината“, во широка смисла, е единствена само за луѓето? Дали лекувањето и помагањето на другите е ексклузивно за Хомо сапиенс? Истражувањата на биолошките антрополози и други покажуваат дека всушност постојат знаци на излекувани коски низ животинското царство. На пример, иако некои студии сугерираат дека излекуваните коски се ретки кај возрасните примати, тие не се без преседан или особено ретки кај малолетниците. Уште поубедливо, неодамнешните докази укажуваат на фактот дека медицинското однесување кое порано им се припишувало на луѓето може да се најде и кај други видови. Шимпанзата, на пример, се забележани како ги лекуваат раните на другите членови од заедницата со нанесување инсекти; многу други видови, од слонови до волци, е утврдено дека практикуваат некоја форма на самолекување. Конечно, самиот концепт на „цивилизација“ или „цивилизирано општество“ во анегдотата е проблематичен — и повеќето современи антрополози не би го земале здраво за готово без испитување. Многумина од нас можеби мислат на алтруистичката добрина како еден од најдобрите и нај„природни“ атрибути на човештвото. Затоа цитатот: „Помагањето на некој друг во тешкотија е каде што започнува цивилизацијата“, беше предодреден да стане вирален — без оглед дали Мид го кажала тоа или не. Меѓутоа, оваа изјава ги премолчува насилничките начини на кои самиот концепт на „цивилизација“ беше искористен од колонијалните сили за да ги потчинат „дивите“ и „примитивните општества“. Покрај тоа, нашиот вид веројатно направил повеќе штета — вклучувајќи ја и самата планета — од кој било друг вид. Што ако, наместо тоа, се откажеме од оваа тенденција да го гледаме нашиот вид како посебен? Како што напиша палеоантропологот Пејџ Медисон, осврнувајќи се на погребните практики кај неандерталците и другите хоминини: „Со тоа што ќе се откажеме од верувањето во уникатноста на нашето однесување, би можеле да видиме како нашата тенденција да се гледаме себеси како страшно посебни нè отуѓува од остатокот на нашето приматско семејство, и навистина од целата еволуција“. ✽ ВО НАШАТА ера на дезинформации, ширењето на оваа приказна ги илустрира начините на кои мемите и приказните можат да станат вирални без нивните творци да одвојат време да истражат од каде потекнуваат нивните културни референци. Во исто време, без оглед на точноста на анегдотата, нејзината вредност во време на криза покажува зошто луѓето се обраќаат кон етаблирани личности — како Мид — или кон тела на знаење за утеха и инспирација. Антрополозите говореле за времиња на криза како моменти на транзиција или „лиминалност“ во кои општествата се обраќаат кон заеднички значења и искуства за да разберат низ што поминуваат. Пандемијата COVID-19 не е исклучок. Популарноста на приказната за Мид исто така потврдува одреден поглед на тоа што ги прави луѓето посебни — или што многумина од нас мислат дека треба да го дефинира човештвото: нашата желба да ги заштитиме ранливите. Можеби затоа не е изненадувачки што статијата на Форбс за излекуваната бутна коска продолжува да споделува варијација на уште еден цитат познато припишан на Мид: „Никогаш не се сомневајте дека мала група на внимателни, посветени граѓани може да го промени светот; навистина, тоа е единственото нешто што некогаш го направило тоа“. (Сепак, ниеден релевантен извор не потврдува дека Мид навистина ги кажала овие зборови). Ако ништо друго, во мешањето на фактите и фикцијата, популарноста на анегдотата открива еден од најраните и најсигурни знаци на човештвото: нашата долгогодишна потреба за раскажување приказни.

Анимираниот филм „Порозно“ (Porous) на режисерката Сесилија Рив нуди хипнотичко и висцерално патување низ потсвеста, истражувајќи го лекувањето од сексуална траума преку симболиката на водата. Дејството, сместено во едно купатило, го потопува гледачот заедно со протагонистот во секвенца слична на сон, која е нежна и тактилна медитација за исцелување. Филмот, создаден за време на магистерските студии на Сесилија Рив на Кралскиот колеџ за уметност, произлегува од нејзиното лично искуство и истражувањето за тоа како анимираната метаморфоза може да го визуелизира несвесното. Инспириран од магичниот реализам, наративот е апстрактен и дезориентирачки, со протагонист кој ја менува формата, рефлектирајќи ја флуидноста на телото и непредвидливоста на водата. Рив користи нелинеарна структура, каде сцените се прелеваат една во друга како органски тек на мисли и чувства. Уникатната визуелна естетика е постигната со макотрпно сликање директно на различни материјали. Кожата на протагонистот е насликана на стакло за да се добие „телесен, текстурален, речиси непријатен изглед“, додека сцените од сонот се реализирани на плочки за купатило, создавајќи чувство на „анимирана слика“. Ова, во комбинација со слоевитиот и реалистичен звучен дизајн на Еленор Финестон-Робертсон (кој вклучува звуци на вода снимени во студио и во бањата на режисерката), придонесува за длабоко извонредно и сетилно искуство. Филмот кулминира со катарзичен момент на потопување во длабока вода, каде протагонистот симболично се ослободува и лекува, отфрлајќи слој од кожа. Иако се занимава со тешка тема како траумата, Рив намерно одбира суптилен пристап преку симболизам и атмосфера, наместо директен приказ, со цел да понуди „помоќен израз на прифаќање и ослободување“.